توفانهای شدید گاز کهکشانی را میپراکنند
رصدخانه فضایی فروسرخ هرشل سازمان فضایی اروپا، بادهای سهمگینی از گاز ملکولی را در حال برون ریزی از کهکشانها یافته است. سالهاست که اخترشناسان گمان میکنند که چنین فورانهایی ممکن است کهکشانها را از گاز تهی کرده و روند شکل گیری ستارگان جدید را در برخی از نواحی آنها متوقف سازند.

بادهایی که هرشل کشف کرده است با سرعتی بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر در ثانیه میوزند، ۱۰۰۰۰ بار سریعتر از تندبادهای زمینی.
اولین بار است که برون ریزی گاز ملکولی به وضوح از یک کهکشان دیده میشود. این یک کشف مهم به حساب میآید، چراکه ستارگان از گاز ملکولی متولد میشوند و چنین فورانهایی، کهکشانها را از ماده خام اولیه برای شکل گیری ستارههای جدید تهی میسازند. اگر برون ریزی به اندازه کافی شدت داشته باشد، روند شکل گیری ستارگان کاملا متوقف خواهد شد.
دکتر «اکهارد اشتورم» از موسسه ماکس پلانک و همکارانش با استفاده از دوربین و طیف سنج هرشل، مطالعه ۶ کهکشان از ۵۰ کهکشان انتخابی را آغاز کردهاند. به استنباط آنها، هر ساله جرمی معادل ۱۲۰۰ برابر جرم خورشید، از کهکشانهایی که متحمل فورانهای سهمگین میشوند، کاسته میشود. چنین کاهش جرمی برای توقف کامل فرایند شکل گیری ستارگان، بدلیل برون ریزی گاز ملکولی، در ظرف یک میلیون تا ۱۰۰ میلیون سال، کافی به نظر میرسد.
این بادها از تشعشعات شدید ستارگان جوان و یا امواج ضربهای ناشی از انفجار ستارگان پیر، بوجود میآیند. همچنین از برهم کنش سیاهچاله مرکزی یک کهکشان با مواد چرخان به دور آن، ممکن است بادهای نیرومندی شکل بگیرند.
شدیدترین بادها از هستههای کهکشانهای فعالی بوجود میآیند که سیاهچالههایی عظیم را در خود جای دادهاند. دکتر اشتورم و همکارانش هم اکنون در حال آزمودن فرضیات خود بر دیگر کهکشانهای انتخابی هستند. نتایج تحقیقات این گروه، قدمی به سوی درک بهتر چگونگی تشکیل کهکشانهای بیضوی خواهد بود.
کهکشانهای بیضوی جزایر پهناوری از ستارگان هستند که بدلیل اتمام ذخایر گازیشان، فرایند تولد ستارههای جدید در آنها متوقف شده است. برهم کنش و یا ادغام یک کهکشان کوچکتر با کهکشانی دیگر، ضمن فراهم آوردن مواد بیشتر برای سیاهچاله مرکزی هستههای ترکیب شده، آنان را بزرگتر و فعالتر میسازند. چنین هستههای فعالی با تولید بادهای نیرومندتر شرایط لازم را برای برون ریزی گاز ملکولی و توقف تولد ستارگان جدید مهیا میسازند.